Finansowanie uczelni - ustawa 2.0

Finansowanie uczelni

 

Bardziej rygorystyczne podejście do procedur administracyjnych, mniejsza niż dotychczas liczba maturzystów przyjętych na studia wyższe, częstsze skreślenia z listy studentów. Dla laika, zadanie sobie pytania, o co tutaj chodzi, byłoby jak najbardziej uzasadnione. Jeszcze bardziej naturalna wydaje się odpowiedź; “Jak nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieniądze”. I w tym aspekcie, powiedzenie się nie myli. Jak już informowaliśmy w poprzednich artykułach, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje przeprowadzić gruntowną reformę polskich uczelni, przeprowadzając szereg zmian organizacyjnych i wykorzystując najskuteczniejszą metodę wpływania na podległe mu jednostki: wysokość przyznawanych dotacji.

 

W artykule miesiąca stycznia przedstawimy mechanizmy przeszłe, które determinowały każdemu z nas możliwość podjęcia studiów na wymarzonym kierunku. A także teraźniejsze i przyszłe, które albo już mają na nas wpływ, albo wkrótce się o nich przekonamy np. przy rekrutacji na studia wyższego stopnia.

 

Źródła finansowania

Uczelnie zarówno publiczne jak i niepubliczne zasadniczo posiadają 4 źródła przychodów;

1)     dotacje z budżetu; dotacja dydaktyczna, na badania naukowe

2)     opłaty za zajęcia dydaktyczne; płatna edukacja np. studia niestacjonarne

3)     środki z budżetu gmin i inne fundusze publiczne

4)     pozostałe; oferowanie usług, wynajmowanie powierzchni, korzystanie z oprocentowania lokat, rachunków bankowych

 

Źródła finansowania determinują znów wydatki uczelni na konkretne cele. Dla przykładu, dotacji dydaktycznej nie wolno przeznaczyć na sprawy niezwiązane z kształceniem stacjonarnym, rozwojem kadry naukowej lub remontami na uczelni.

 

Rekordowe wartości, powyżej 0,9 % PKB osiągano w latach 2004-2007, co z pewnością wiązało się z dołączeniem do wspólnoty Unii Europejskiej. W 2016 roku wydatki publiczne na szkolnictwo wyższe wyniosły 0,7% PKB, czyli 15 355,9 mln zł. Dokładną strukturę źródeł finansowania uczelni przedstawiają poniższe wykresy.

Źródłohttp://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5488/2/13/1/szkoly_wyzsze_i_ich_finanse_w_2016_r..pdf

(dostęp: 19.01.2018), str. 50-51

 

 

Dotychczasowy algorytm

 

O dotychczasowym sposobie finansowania uczelni z budżetu państwa decydowały przepisy zawarte w Rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie sposobu podziału dotacji z budżetu państwa dla uczelni publicznych i niepublicznych. Głównym kryterium, które uzależnia sposób dotowania jest typ szkoły wyższej, a więc: uczelnie publiczne, uczelnie wojskowe, uczelnie służb państwowych, uczelnie artystyczne, uczelnie morskie, uczelnie kształtujące personel lotniczy, uczelnie medyczne, uczelnie niepubliczne.

 

Dla przybliżenia naszym czytelnikom problematyki dofinansowania skupimy się wyłącznie na uczelniach publicznych akademickich dysponując rozporządzeniami z 2012 roku i 2015 roku, których skutki mogli obserwować wszyscy obecni studenci. Przedstawiamy algorytm, którego ze względu na swoją rozbudowaną strukturę nie będziemy dokładnie analizować, a jedynie z bliższa opiszemy jego najważniejsze cechy.

 

 

Najważniejsze cechy:

 

       wzór zawiera człony, które w skrócie można określić “dotacją z roku poprzedniego”.

 

Ich użycie zapobiegało drastycznej zmianie wielkości dotacji w następnym roku

 

       składnik studencko-doktorancki uzależniony był od kosztochłonności kierunków i ilości studentów i doktorantów studiujących w trybie stacjonarnym.

 

Ze względu na wagę akurat tego składnika korzystnym dla uczelni było przyjmowanie większej ilości studentów.

 

       składnik kadrowy, którego wartość zależała od ilości zatrudnionych pracowników na poszczególnych stanowiskach, z uwzględnieniem stopnia doktora oraz pracowników zagranicznych, którzy przeprowadzili co najmniej 60 godzin zajęć na danej uczelni

 

Człon promował zatrudnianie pracowników, szczególnie z zagranicy (umiędzynarodowienie uczelni)

 

       składnik zrównoważonego rozwoju, obliczany był na podstawie ilości pracowników na stanowisku profesora i adiunkta oraz ilości studentów w trybie stacjonarnym.

 

Wzór na wyliczenie wskaźnika zawierał iloczyn wielkości tej grupy pracowników i ilości studentów, zatem im więcej tym lepiej.

 

       składnik badawczy, który zawierał ilość projektów z poprzedniego roku, również w ramach programów międzynarodowych prowadzonych na uczelni.

 

Oceniał zaangażowanie w prowadzenie projektów, badawczą działalność uczelni.

 

       składnik wymiany - składnik odnoszący się do ilości zagranicznych studentów, którzy przyjechali na daną uczelnię na okres co najmniej semestru nauki.

 

Składnik pokazywał, jak bardzo atrakcyjna dla studentów z zagranicy jest dana uczelnia. Im lepszy program studiów dla studentów zagranicznych tym więcej wybierze właśnie tę jednostkę (umiędzynarodowienie uczelni).

 

       składnik uprawnień - ilość uprawnień do nadawania stopnia doktora habilitowanego oraz doktora

 

Z tego składnika wynikała ilość składanych wniosków, które miały dać prawo danej jednostce organizacyjnej do nadawania wyżej wspomnianych stopni.

 

Uczelnia samodzielnie musiała tworzyć zestawienia i wysyłać je Ministerstwu w celu uzyskania środków na kolejny rok działalności.

 

Polecamy naszym czytelnikom przeanalizowanie powyższych punktów pod kątem uczelni, na której studiują lub studiowali. Można wyrobić sobie dość szczegółowy pogląd w temacie skuteczności działań uczelni w ostatnich latach.

 

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przewidywało również dodatkową dotację na stwarzanie warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia studentom niepełnosprawnym, uzależniona od ilości takich studentów na danej uczelni wyższej.


 

Nowelizacja rozporządzenia

 

W 2016 roku rozporządzenie doczekało się nowelizacji, która drastycznie zmieniła kształt algorytmu.

 

 

       Wzór zawiera człony, które w skrócie można określić “dotacją z roku poprzedniego”.

 

       W składniku studencko-doktoranckim uwzględniona została ilość studentów pobierających stypendia doktoranckie (ze stosunkowo dużą wagą), zmniejszono wagę ilości studentów niepobierających takiego stypendium i co najważniejsze wprowadzono wskaźnik dostępności dydaktycznej, który uwzględnia referencyjną liczbę studentów i doktorantów przypadających na nauczyciela akademickiego. O jego wpływie na życie akademickie napiszemy w dalszej części.

 

       Składnik kadrowy uległ całkowitej modyfikacji. Wprowadzono kryterium podstawowego miejsca pracy danego nauczyciela akademickiego (im więcej wskazań danej uczelni, tym wyższa wartość wskaźnika), z uwzględnieniem stopni naukowych. Mnożnikiem we wzorze jest wskaźnik potencjału naukowego, którego wartość zależna jest od uzyskanych kategorii przez dane jednostki. Właśnie dlatego w ostatnim czasie parametryzacja przeprowadzona przez Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych wzbudziła takie zainteresowanie.

 


Wykaz kategorii naukowych jednostek naukowych; Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie; KEJN

 

Wzór promuje lepsze kategorie, czyli A+ oraz A.

 

       Usunięto składniki: zrównoważonego rozwoju oraz uprawnień.

 

       W składniku badawczym dwukrotnie zwiększono wagę projektów prowadzonych w ramach programów międzynarodowych oraz czterokrotnie projektów międzynarodowych prowadzonych samodzielnie przez jednostki lub w ramach konsorcjum wskazanym w rozporządzeniu

 

       Składnik umiędzynarodowienia (wymiany) został zmieniony tak, że uwzględniono zarówno ilość studentów przyjeżdżających z zagranicznych uczelni (waga x2), jak i wyjeżdżających na studia. Modyfikacji uległ również wymagany okres, aby to kryterium spełnić- z semestru do 3 miesięcy. Pełny cykl kształcenia studentów nie będących obywatelami polskimi promowany jest 3-krotnie.

 


 A wkrótce…

 

O nowym algorytmie na razie środowisko akademickie wie tyle, ile przekaże Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podczas konferencji prasowych, w oficjalnych komunikatach, w mediach i na stronach internetowych. Wynika to z faktu, że projekty samych rozporządzeń, które bardziej szczegółowo regulują kwestie techniczne systemu szkolnictwa wyższego m.in kwestie finansowania uczelni, nie są publicznie dostępne. Autorzy opierają więc poniższą analizę na wyżej wskazanych źródłach informacji.

 

Priorytetem w projekcie ustawy jest elastyczność wydatkowania środków otrzymanych przez uczelnie w ramach dotacji. Obecnie środki z budżetu państwa przekazywane są poprzez ok. 20 różnych subsydiów. Jest więc to kilkadziesiąt strumieni finansowania, co utrudnia podział tych środków i wykorzystanie ich na bieżące potrzeby. Projekt zakłada zmniejszenie liczby strumieni przyznanie uczelniom jednej dotacji na szkolnictwo wyższe i naukę. Pozwoli to na elastyczność w dysponowaniu środkami pieniężnymi. Uczelnia będzie mogła otrzymać mniej niż 10 strumieni finansowania. Nie oznacza to zmniejszenia środków w budżecie, ale dużo sprawniejsze zarządzanie tymi środkami. Co więcej, przewiduje się zwiększenie kwoty środków przeznaczonych do podziału pomiędzy uczelnie, co spowoduje, że wzrost poziomu finansowania jednych uczelni nie będzie dokonywał się znacznym kosztem zmniejszenia kwot środków przyznanych innym uczelniom.

Według niektórych opinii należy również bardziej skupiać się na nakładach finansowych na prace badawczo-rozwojowe, które są kluczowe w dalszym rozwoju społeczno- gospodarczym kraju. Narzędzia takie jak programy grantowe adresowane powinny więc być do polskich naukowców, którzy odnoszą sukcesy za granicą.

Ministerstwo wprowadzać będzie zróżnicowanie uczelni w zależności od pełnionej przez nie misji, co spowoduje, że konieczne będą różne algorytmy, które będą dopasowane do poszczególnych typów uczelni (badawczych, badawczo-dydaktycznych oraz dydaktycznych). Ustawa wpisuje w misję uczelni również oddziaływanie na środowisko społeczno-gospodarcze, co będzie podlegało ocenie i późniejszemu rozdysponowaniu środków wśród jednostek. Konieczne jest zatem zarówno prowadzenie badań, jak również zainteresowanie potrzebami przedsiębiorców w bezpośrednim lub dalszym otoczeniu uczelni, by uzyskać wyższe dotacje od państwa. Ekonomiczny nacisk podkreśla także dodatkowy aspekt państwowych szkół zawodowych, które kształcą przy współpracy z przedsiębiorcami. Uzyskają one dodatkowe środki za najmniejszy poziom bezrobocia wśród absolwentów (dane na podstawie systemu badającego ekonomiczne losy absolwentów).

Jak informuje v-ce Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Piotr Dardziński przewidziane są również dodatkowe pieniądze za przekształcenie uczelni w uczelnie badawcze. Jeśli dana polska uczelnia zajmuje wysokie miejsca w międzynarodowych rankingach i ma realny wpływ na naukę, to “będzie dostawała co najmniej 10% dotacji podmiotowych więcej, by móc zatrudniać jeszcze lepszych naukowców, móc sprowadzać jeszcze bardziej ambitne projekty badawcze...Prosta zasada: masz lepsze wyniki, dostajesz więcej dotacji”.

 


 

Istotną zmianą, która już została wprowadzona w rozporządzeniu, jest uzyskanie właściwej relacji liczby studentów do liczby wykładowców. Potrzeba osiągnięcia właściwej zależności wpływa na uczelnianą politykę z zakresu naborów, a jednocześnie na analizy obecnej kadry i form jej zatrudnienia. Nowelizacja aktu jest już odczuwalna w środowisku akademickim i z pewnością wdrażanie reform wewnątrz jednostek nie zwolni tempa na przestrzeni kolejnych lat.

Tendencja spadkowa w liczbie studentów, która trwa od 2006 roku z pewnością się nie zmieni, jednak o ile głównym prowokatorem malejącej ilości w ostatniej dekadzie był niż demograficzny, o tyle planowana zmiana w sposobie dotowania uczelni ze środków państwa dołoży swoją cegiełkę do zaobserwowania mocniejszego spadku w ciągu najbliższych kilku lat. Czy taki trend może cieszyć? To zależy, bo dla jednych zmniejszona ilość wydawanych dyplomów oznaczać będzie lepszą pozycję na rynku pracy i lepszą płacę, a dla innych mniejsze szanse na rozpoczęcie studiów. Dyplom magistra zwiększy swą rangę, bo znacznie trudniej będzie można go uzyskać. Kto jest na końcowym etapie studiów, może się patrzeć optymistycznie w przyszłość, natomiast Ci którzy mają kilka lat nauki przed sobą muszą się nastawić na cięższą niż dotychczas pracę. W przypadku uczelni, można już obserwować zmiany dążące do dostosowania jednostki pod nowy system dofinansowania ze środków państwowych, zmniejszanie relacji nauczyciele akademiccy - studenci i dyskusje na temat profilu dalszej działalności są tego najlepszymi przykładami.

 

 

Autorzy:

Magdalena Graca

Małgorzata Wcisło

 

Bibliografia:

1)    http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5488/2/13/1/szkoly_wyzsze_i_ich_finanse_w_2016_r..pdf

2)     https://www.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2015/02/skad-sie-biora-pieniadze-na-uczelni-gazeta-uw-1-71-luty-2015.pdf

3)     https://nkn.gov.pl/wp-content/uploads/2017/12/Podsumowanie8.pdf

4)     Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie sposobu podziału dotacji z budżetu państwa dla uczelni publicznych i niepublicznych Dz.U. z 2015 r. poz. 463 t.j. Dz.U z 2017 r. poz. 2163

5)     Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie sposobu podziału dotacji z budżetu państwa dla uczelni publicznych i niepublicznych Dz.U. z 2012 r. poz. 202

6)     Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu podziału dotacji z budżetu państwa dla uczelni publicznych i niepublicznych Dz.U. z 2016 r. poz. 2016

7)     rozmowa z v-ce Ministrem Piotrem Dardzińskim, program EKG- Ekonomia, Kapitał, Gospodarka, Radio TOK FM. 23.01.2018 godz. 9:00.

8)     Wynik kompleksowej oceny jednostek naukowych, Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych http://www.nauka.gov.pl/g2/oryginal/2017_10/ca19d390d520ad9a37d6f2ba7c8499e4.pdf

 

 

 

 

Z prac Parlamentu Studenckiego

Centrum Obsługi Studenta

Poniedziałek

13:00 - 14:00

Dyżur Członka Zarządu ds. Projektów Pauliny Bochniak

 

16:30-17:30

Dyżur Członka Zarządu ds. Dydaktyki i Jakości Kształcenia Jolanty Franczak

Wtorek

11:20 - 12:20 

Dyżur Członka Zarządu ds. Promocji Żanety Bogackiej

 

Środa

13:30 - 14:30
Dyżur Członka Zarządu ds. Finansów Ewy Bielak

16:30 - 17:30
Dyżur Przewodniczącego PS UEK Davida Kukułki

Czwartek
Piątek

Partnerzy: